Centrum Prawa Ekologicznego

CENTRUM PRAWA EKOLOGICZNEGO
ENVIRONMENTAL LAW CENTER

Strona główna O nas Działania Unia Europejska Konwencja z Aarhus PRTR Publikacje Linki E-mail

Konwencja z Aarhus

W dniu 25 czerwca 1998 roku w Aarhus w Danii w czasie IV Paneuropejskiej Konferencji Ministrów Ochrony Środowiska podpisano Konwencję o Dostępie do Informacji, Udziale Społeczeństwa w Podejmowaniu Decyzji oraz Dostępie do Sprawiedliwości w Sprawach Dotyczących Środowiska.
W państwach, które ratyfikowały konwencję, weszła ona w życie dnia 30 października 2001 r.

Celem Konwencji jest sprecyzowanie i przełożenie na język wiążących postanowień traktatowych deklaracji politycznych zawartych w przyjętych w 1995 roku przez Ministrów na III Paneuropejskiej Konferencji w Sofii Wytycznych w Sprawie Dostępu do Informacji Dotyczących Środowiska i Udziału Społeczeństwa w Podejmowaniu Decyzji Dotyczących Środowiska.

Ustawą z dnia 21 czerwca 2001 r. o ratyfikacji Konwencji o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska (Dz. U. Nr 89, poz. 970) Parlament wyraził zgodę na ratyfikację Konwencji z Aarhus.

Dokument ratyfikacyjny został podpisany przez Prezydenta RP dnia 31 grudnia 2001 roku i 15 lutego 2002 r. dokument ten złożono u Depozytariusza Konwencji (Sekretarza Generalnego ONZ w Nowym Jorku).

Konwencja została opublikowana w maju 2003 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 706). Publikacja Konwencji w Dzienniku Ustaw oznacza, iż zgodnie z art. 91 Konstytucji RP - stanowi ona część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana.

Zgodnie bowiem z art. 91 Konstytucji RP:
"Art. 91.
1. Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.
2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.(..)."

Powyższe postanowienia Konstytucji mają szczególne znaczenie w odniesieniu do Konwencji z Aarhus. W przeciwieństwie bowiem do zdecydowanej większości ratyfikowanych przez Polskę umów międzynarodowych z dziedziny ochrony środowiska, które określają zazwyczaj zobowiązania jednego państwa wobec innych państw, Konwencja z Aarhus, podobnie jak większość umów międzynarodowych dotyczących praw człowieka, dotyczy przede wszystkim zobowiązań państw wobec swoich własnych obywateli (a ściślej rzecz biorąc społeczeństwa - które nie jest ograniczone w Konwencji z Aarhus tylko do obywateli danego państwa). Składa się ona z konkretnych norm prawnych przyznających społeczeństwu dość jasno określone uprawnienia lub nakładających obowiązki na organy administracji, a tym samym nadających się do bezpośredniego stosowania w krajowym obrocie prawnym, w tym przed sądami. Tak więc np. określone w art. 20 ustawy-Prawo ochrony środowiska powody odmowy udzielenia informacji muszą być, zgodnie z art.4 ust 4 in fine Konwencji "interpretowane w sposób zawężający", czy też wymagania odnośnie podania do publicznej wiadomości określone w art. 3 pkt 20) w związku z art. 32 ustawy widziane być muszą w świetle art. 6 ust. 2 Konwencji nakazującym poinformowanie "w sposób właściwy, terminowy i skuteczny".

Dodać należy, iż obok stosowania Konwencji w bezpośrednim obrocie prawnym i kontroli w tym zakresie sprawowanej przez polskie sądy, istnieje również i kontrola "zewnętrzna" przestrzegania jej postanowień. Na I-szej Konferencji Stron Konwencji z Aarhus jednogłośnie przyjęto Decyzją Nr I-7 mechanizm kontroli przestrzegania Konwencji, który przewiduje możliwość bezpośredniego uruchomienia kontroli przez społeczeństwo oraz zastosowanie pewnych sankcji dla państw uznanych za nie przestrzegające wymagań Konwencji. Decyzja przewiduje istnienie specjalnego Komitetu ds. Przestrzegania Konwencji (tzw. Compliance Committee) składającego się z 8 niezależnych ekspertów powoływanych przez Konferencję Stron na 4-letnią kadencję (1).

Zgodnie z tą decyzją Komitet nie jest organem sądowym i nie ma prawa samodzielnego rozstrzygania o sprawie. Jego rolą jest doradzanie Konferencji Stron w sprawach przestrzegania Konwencji poprzez m.in. wydawanie opinii o przestrzeganiu Konwencji. Komitet ma za zadanie także monitorowanie wykonywania Konwencji i ewentualnie wydawanie zaleceń w tym względzie.

Powiadomienia składać należy poprzez sekretariat Konwencji w formie pisemnej, w tym w drodze elektronicznej. Mogą pochodzić od dowolnej osoby i dotyczyć dowolnej kwestii dotyczącej przestrzegania Konwencji o ile nie są:

Decyzja dopuszcza żądanie przez Komitet dodatkowych informacji i ich samodzielne zbieranie na terenie "oskarżonego" państwa.

Podczas prac nad tą konwencją Polskę reprezentował m.in. dr Jerzy Jendrośka - Prezes Centrum Prawa Ekologicznego, który został wybrany wiceprzewodniczącym grupy roboczej prowadzącej negocjacje. W okresie od września 1998 r. do września 1999 r. dr Jendrośka kierował pracami sekretariatu konwencji w EKG ONZ w Genewie; w latach 2002 - 2003 Przewodniczący, a obecnie Wiceprzewodniczący Biura Konwencji.


Przypis:
1. - Szerzej na ten temat zob. M. Bar, J. Jendrośka, K. Tarnacka, Prawo do sądu w ochronie środowiska, wyd. Centrum Prawa Ekologicznego, Wrocław, 2002


Tekst Konwencji
(plik tekstowy "pdf" - 2.415 KB)

Konwencja z Aarhus - geneza, status i kierunki rozwoju, Jerzy Jendrośka, Wrocław 2002
(plik tekstowy "pdf" - 223 KB)

Bliższe informacje na temat Konwencji z Aarhus można uzyskać:

Informacje na temat Konwencji znaleźć też można w publikacjach:

Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, Jerzy Jendrośka, Wojciech Radecki, Wrocław 1999

Aarhus Convention Implementation Guide, red. S. Casey-Lefkovitz, S. Stec i J. Jendrośka, wyd. ONZ, 2000 (w języku angielskim i rosyjskim) - dostępne w Internecie: www.unece.org/env/pp


| Początek strony |